Tekstil ve Moda Sitesi

Akrilik Nedir

Tanımı ve Özellikleri

Denim

Her Zaman Moda

Polyester Nedir

Yapayın Doğallığı

Dokuma Kumaşların Genel Özellikleri

Bezayağı Dokuma Örgü Yapısı
En az iki iplik sisteminin birbirleriyle belli bir düzen içinde ve dik açı oluşturarak bağlantı yapmalarıyla üretilen tekstil ürünlerine dokuma yüzeyler denir. 

- Dokuma kumaşlar çözgü ve atkı ipliklerini, dik açılarda birleştiren basit ya da kompleks yapılı dokuma makinelerinde üretilir. 
- Atkı ve çözgü sıklıkları çok değişken olabilir; Vual: 44 iplik, Poplin: 100 iplik. 
- Her iklim koşuluna uygun kumaş üretilebilir. 
- Yüzey yapısı açık, seyrek veya gözeneksiz olabilir. Tülbent, montluk, pantolonluk. 
- Çok hafif olabilecekleri gibi, çok ağır da olabilirler: 50-60 g/m² Vual, 25000-30000 g/m² halı gibi 
- Stabillerdir, esnemeleri örmeye kıyasla yok denecek kadar azdır. 
- Çekmeleri dokuma örgüsüne bağlı olarak değişir; ancak örmeye göre düşük miktardadır. İplik sıklıkları önemlidir. 
- Tutum özellikleri; iplik cinsine, iplik sıklığına ve uygulanan bitim işlemlerine göre değişir, diğer tekstil yüzeylerine göre serttir. 
- İplikler arasındaki mesafe az olduğu için sağlamdır. 
- Her çeşit elyaftan pek çok çeşit dokuma türü yapılabilir. 
- Örgü çeşidi değiştirilerek farklı desenlendirme ile sınırsız türde kumaşlar oluşturulabilir. 
- Elastik iplikler kullanılmadığında esneklik çok azdır ve en az esneme çözgü yönünde, en çok esneme ise 45 derece açılık kısımdadır. 
- Buruşma eğilimleri genelde yüksektir. Buna karşılık ütü tutma özellikleri yüksektir. 
- Stabiliteleri nedeni ile konfeksiyonda daha kolay kesim ve dikim özellikleri gösterirler. 
- İplik sistemlerinin sayısı: çözgü iplik sistemi ve atkı iplik sistemi olmak üzere ikidir. 
 - Elastikiyet ve esneklik: Verev yönde elastikiyet ve esneklik vardır. Atkı ipliği yönünde az; çözgü ipliği yönünde ise hemen hemen hiç yoktur. 
- Nem çekme özelliği: Dokuma kumaşlar örgü yüzeyli kumaşlara oranla daha az nem çekerler.

İlmek Nedir

İlmeklerin birbiri ile bağlanması sonucu örgü yüzeyler ortaya çıkar
İlmek ya da Fiyonk: Örme iğnelerinin ipliklere oluşturduğu özel ters U şekilli iplik halkalarından meydana gelen form yapıya ilmek adı verilir. Bu form yapı fiyonk olarak da ifade edilmektedir. Bir ilmek baş, gövde ve ayak (bacak) olarak üç kısımdan meydana gelir. İlmeklerin birbiri ile bağlantı yapması ayak ve baş kısımlarının kesişme noktalarında üste veya alt alta olma pozisyonu ile sağlanır. İlmeklerin bağlantı yapması ilmek başı veya gövdesinin üste olması şeklinde gerçekleşir. İlmek bağlantısı oluşması için ilmeğin, bir diğer ilmek ile bağlantı yapması gerekir. 

İlmek iğnenin tam hareketi ile oluşan örme kumaşın temel yüzey yapı elemanıdır. İlmeğin temel yüzey yapı elemanı olmasının nedeni, ilmeğin tüm örme kumaş yüzeyini tek olarak oluşturabilme özelliğidir. Diğer örgü elemanlarının tek başına örme kumaş yüzeyi oluşturabilmesi mümkün değildir. Bundan dolayı örme yüzey oluşumunda askı ve atlama elemanı ancak ilmekle birlikte kullanılır. İpliğin ilmek ile yüzey oluşturması örme kumaşların esnekliğinde temel faktördür. Sadece ilmekten oluşan örme kumaşlar, enine ve boyuna esnekliği homojen yapıdadır.

Örme Kumaşların Genel Özellikleri

Atkılı ve Çözgülü Örme Yapıları Şeması
Örücü elemanlar (iğne) vasıtasıyla ilmek şekli verilen ipliğin, kendinden önceki ve sonraki ilmekler ile bağlanması sonucu oluşturulan yüzeylere örme kumaş denir. 

Örme kumaşların genel özellikleri aşağıda verilmiştir. 

- Elastikiyet ve esneklik: Her yöne esnemeye uygun ve elastiktir. 
- Nem çekme özelliği: Örme yüzeyler iplik bağlantılı yüzeylerden, dokumalardan ve kolon dokumalardan daha fazla nem çekerler. 
- Yüzey yapısı açık, seyrek veya sıkı olabilir. 
- Dokuma yüzeylere göre daha hafif olabilmektedir. 
- Stabil değiller. 
- Çekmeleri, kullanılan ipliğin lif cinsine, terbiye şekline göre değişmektedir. Ancak dokuma yüzeylere göre çekmeleri yüksektir. 
- Diğer tekstil yüzeylerine göre yumuşaktırlar. 
- Buruşma eğilimleri örgü sıklığına, kullanılan ipliğin lif cinsine ve terbiye işlemlerine göre değişir. 

Dokuma Kumaş Hataları

Atkı ipliği kopması hatası
Kumaş üzerinde; iplik, makine aksamları, işçilik, yabancı madde ve çalışma şartları nedeniyle ortaya çıkan ve gözle de görülebilen, kumaşın görünüşünü bozan ve kalitesini düşüren unsurların tamamına hata denir. Dokuma kumaşlarda; iplikten, dokuma hazırlık aşamasından, dokuma sırasında, dokunan kumaşların boyanması ve apre işlemlerinden veya depolama koşullarından kaynaklanan çeşitli hatalar olabilir. 

Dokuma kumaşlarda oluşabilecek bazı hataların sınıflandırılması ve tanımları yazımızda verilmiştir.

A-) Dokuma Makinesinden Kaynaklanan Hatalar
Cımbar izi, Ayak kaçığı, Duruş izleri, Kopuk bozuk veya yırtık kenar, Patlak veya delik.

B-) Terbiye Hataları
1. Boya hataları: Baş ve son arasında fark, Boya abrajı, Kanat farkı, Ton farkı, Renk akması, Kirlenme ve Kırık izi.
2. Baskı hataları: Kontür netliği, Desen Kayması, Zayıf noktalar, Renklerin kirlenmesi, Boya akması ve Rakle çizgisi hatası.
3. Apre hataları: Atkı eğriliği, Matlaşma, Blanket izi, Mukavemet kaybı ve Muare efekti.

C-) Dokuma Hazırlık Hataları
Bağlantı noktası hatası, Tahar desen ve rapor hatası, Band izleri, Tarak izleri ve Balıklı iplik hatası.

D-) Yüzey Yapımındaki Hatalar
1-) Çözgü yönündeki hatalar
Çözgü kaçığı, Çözgü ipliği abrajı, Gevşek çözgü ipliği, Yuva, Gergin çözgü ipliği, Kirli ve yağlı çözgü, İnce ve kalın çözgü, Çözgüde iplik düzgünsüzlüğü, Karışık çözgü, Çözgüde yabancı elyaf (iplik).
2-) Atkı yönündeki hatalar
Atkı ipliği kopması, Atkı şekilsizliği (bozukluğu), Atkı ilmeği (atkı kabarağı, şanturk, bukle), Atkı atlaması (atlak), Atkı patlaması, Atkı kolonu (atkı bandı), Kalın-ince atkı, Kirli yağlı atkı, Tutuk atkı, Yüzen atkı, Gevşek atkı ipliği, Gergin atkı ipliği, Atkıda iplik düzgünsüzlüğü ve Karışık atkı.

Dokuma Kumaşta Meydana Gelen Hatalarını Kısaca Açıklarsak:

Kalın Çözgü
Kumaşta normalden kalın çözgü telinin bulunmasıdır.

İnce Çözgü
Kumaşta normalden ince çözgü ipliğinin bulunmasıdır.

Çözgüde İplik Düzgünsüzlüğü
Bir çözgü ipliğinde veya çözgü iplikleri arasında düzgünlük farkından ileri gelen hatadır (büküm dâhil).

Gevşek Çözgü İpliği
Yeteri gerginlikte olmayan bir veya birkaç çözgü telidir.

Karışık Çözgü
Çözgüye büküm, iplik numarası, kat veya menşei farkı gibi normalden farklı yapıda veya değişik renkte çözgü ipliği karışmasıdır.

Çözgü Kaçığı (çözgü kopuğu)
Çözgü ipliği kopmasından meydana gelen hatadır.

Tarak İzi
Tarak dişi aralıklarındaki eşitsizlikten veya dişlerdeki eğriliklerden doğan sürekli çözgü aralıklarıdır.

Çözgü İpliği Abrajı
Çözgü ipliğinin boyanması sırasında boyama hatası veya elyaftaki boya ile birleşebilme yeteneğinin farklılığından, çözgü doğrultusunda görünen boyanma farkıdır.

Kirli-Yağlı Çözgü
Çözgü ipliğindeki kir ve yağ lekeleridir.

Çözgüde Yabancı Elyaf (iplik)
Çözgü ipliğine, iplik eldesi veya dokuması sırasında, dışarıdan karşan yabancı elyaf (iplik).

Tahar, Desen ve Rapor Hataları
Gücüden veya taraktan yanlış geçirilen bir veya birkaç çözgü ipliğinin meydana getirdiği hatadır.

Kalın Atkı
Kumaşta normalden kalın atkı telinin bulunmasıdır.

İnce Atkı
Kumaşta normalden ince atkı telinin bulunmasıdır.
Gevşek atkı ipliği hatası
Gevşek Atkı İpliği
Yeterli gerginlikte atılamayan bir veya birkaç atkı ipliğidir.

Gergin Atkı İpliği
Bir veya birkaç atkı ipliğinin normalden gergin olmasıdır.

Atkıda İplik Düzgünsüzlüğü
Atkı ipliğindeki düzgünsüzlüklerden meydana gelen hatadır.

Karışık Atkı
Atkıda büküm, iplik numarası, kat ve menşei farkı gibi normalden farklı yapıda veya değişik renkte atkı ipliği karışmasıdır.

Atkı Kaçığı (atkı kopuğu, ayak kaçığı)
Bir veya birkaç atkı ipliğinin kopmasından meydana gelen kumaş enindeki hata.

Yarım Atkı Kaçığı (yarım atkı kopuğu, yarım ayak kaçığı)
Atkı ipliğinin ağızlık içinde kopmasından dolayı kumaş eninin bir kısmında eksik kalan atkı ipliği hatasıdır.

Çift Atkı
Ağızlıktan çift atkı ipliğinin geçmesinden meydana gelir.

Atkı Aralığı (ara)
Atkı ipliğinin ağızlığa normal olarak oturtulmaması sebebiyle kumaş enince veya bir kısmında meydana gelen aralıktır.

Sık - Seyrek Atkı
Kumaştaki atkı sıklığı farklarından meydana gelen hatadır, bantlar şeklinde görülür. Çözgü salma sistemleri veya kumaş sarma tertibatlarındaki bir hatadan dolayı oluşur.

Atkı Kolonu (atkı bandı)
Atkı ipliğinin kendi içindeki büküm, numara, harman, renk düzgünsüzlükleri veya atkıdaki hafif sıklık farkları sonucu meydana gelen ve kumaş eni doğrultusunda bantlar şeklinde görülen hatadır.

Sökülmüş Atkı İzi
Sökülüp yeniden atılan birkaç atkı ipliğinin bıraktığı izdir.

Ezik Atkı İpliği
Mekik tarafından yuvada ezilip, özürlenen atkı ipliklerinin izleridir.

Kirli - Yağlı Atkı
Atkı ipliğindeki kir ve yağ lekeleridir.

Atkıda Yabancı Elyaf (iplik)
Atkı ipliğine; iplik elde ederken ve dokunması sırasında dışarıdan karışan yabancı elyafdır.

Atkı İlmeği (atkı kabarağı, şantuk, bukle)
İplikteki fazla bükümden veya eksik frenleme düzenindeki arıza yüzünden atkı ipliğinin kendi üzerinde kıvrılarak ufak ilmekler yapmasıdır.

Atkı Atlaması (atlak)
Bir aralık boyunca bir veya birkaç atkı ipliğinin kısa veya uzun bağlantı yapmadan çözgü ipliği üzerinden atlamasıdır.

Tutuk Atkı
Çözgü ipliğindeki bir düğüm tarafından kısa bir aralık boyunca tutulan atkı ipliğinin meydana getirdiği hatadır.

Atkı Şekilsizliği (bozukluğu)
Çözgü ipliğindeki gerginlik veya haşıl alma farkından ötürü birbirine yakın atkılarda kısa ve elips şeklinde oluşan şekil değiştirme hatasıdır. Atkısı kalın olan kumaşlarda daha belirgin görülür.

Kenarda Çift Atkı (kenarda fazla atkı, dalma)
Kumaş kenarındaki fazla atkı ipliğinin kesilmemesinden dolayı normal atkı ipliği ile beraber ağızlığa giren ek ipliğin kumaş eninin bir kısmı boyunca meydana getirdiği hatadır.

Atkı Toplanması (yığma)
Atkı yönünde bir iplik yığınının ağızlık içine girip normal kumaş örgüsünde dokunmasıdır.

Atkıda Desen Hatası (kasa)
Atkı renk raporundan farklı renk ve değişik sayıda atkı atılması hatasıdır.

Atkı İpliği Abrajı
Atkı ipliğinin boyanması sırasında boyama hatası veya elyaftaki boya ile birleşebilme yeteneğinin farklılığından, atkı doğrultusunda görünen boyama farkıdır.

Atkı Eğriliği (çarpıklığı)
Dokumadan veya terbiyeden ileri gelen ve düzeltilmemiş eğik ve çarpık görünüşlü atkı hatasıdır.

Balık (fitil, palamut)
Atkı ve çözgüde bükümsüz iplik olan yer (tek kat iplik için). Ayrıca dokuma sırasında etraftan uçuşan elyaf topluluğunun ağızlık içine girerek normal kumaş örgüsünde dokunmasıdır.
Dokuma yüzeyde düğüm hatası
Düğüm
Atkı ve çözgüde kopuk olduktan sonra büyük ve şekilsiz, hatalı düğüm atılmasından dolayı oluşan hatadır.

Ayak Düşüğü
Çerçevenin kalkmayarak kumaşın örgü bozukluğu şeklinde meydana getirdiği kumaş eninde oluşan hataya denir.

Yarım Ayak Düşüğü
Ağızlığın açık kaldığı sürede çerçevenin önce kalkıp sonra hemen düştüğü hatadır. Armür içindeki çerçeveyi kaldıran tırnağın ucunun kırık olmasından meydana gelir.

Dalgalı Yüzey
Çözgüde veya atkıda farklı gerginlikteki ilmeklerden dolayı, fazla gerilmelerin veya fazla büzülmelerin kumaş yüzeyine verdiği dalgalı görünüş. Böyle bir kumaş düz bir yere yayıldığında, bu yüzeye tam olarak serilmez, bombeler ve çukurlar görülür.

Havlı Yüzey
Yeteri kadar haşıllanmamış çözgü ipliğinden veya dokuma ve apredeki işlem safhalarındaki sürtünmelerden dolayı kumaş yüzeyinin kısmen veya tamamen havlı görünüş almasıdır.

Nope
Kumaş yüzeyinde görülen küçük elyaf kümecikleridir.

Çöpel
Kumaş yüzeyinde görülen bitkisel artıkların meydana getirdiği hata.

Sürtünme İzi (ezik)
Dokuma veya apredeki işle safhalarında sürtünmeden veya ezilmeden dolayı çözgü bandı atkı bandı şeklindeki veya belli bir bölgede görülen farklılıktır.

Haşıl Fazlalığı
Çözgüdeki haşıl fazlalığının kumaş yüzeyinde sebep olduğu farklı görüntüdür.

Yüzey Düzgünsüzlüğü
İplikten, dokumadan veya terbiyeden kaynaklanan işlem farklılıklarının kumaş yüzeyinde meydana getirdiği hatadır.

Çözgüyolu
Boya alma farklılığı olan çözgü ipliklerinin veya çözerken belli bir bölgede gerginliğin fazla olmasının veya çözgüdeki sıklık farklılıklarının çözgü boyunca bant veya yollar hâlinde görülen farklı renk hatalarıdır. Genelde boyamadan sonra ortaya çıkar.

Kirli Uç
Kumaşın uç kısımlarının kirlenmesidir.

Patlak, Delik ve Yırtık
Dokuma veya apre işlemleri sırasında veya taşıma sırasında kumaşta meydana gelen patlak, delik ve yırtıklardır.

Kırışık İzi (kırık)
Terbiye işlemleri sırasında olmuş veya bitimde giderilmemiş katlanma, kırışma ve buruşma izleridir.

Kafes
Bir veya birkaç çözgü ipliğinin bir veya birkaç atkı ipliği ile bağlantı yapmamasından ileri gelen yüzey hatasıdır.

Boş çözgü (desen hatası, çerçeve hatası)
Bir veya birkaç çerçevenin düşmesi sonucunda bir veya birkaç atkı ipliği süresince çözgü tellerinin boşta kalmasından meydana gelen hata. Armürdeki bir arızadan veya karton kaymasından oluşur.

Aprede Dikiş İzi
Uç uca eklenen topbaşı ve topsonu dikişlerinin basınç altında, üst ve alt tabakadaki kumaş üzerine çıkardığı iz.

Apre İzi
Apre işlemleri sırasında bir makinenin zamansız durması sonucunda kumaşta atkı bandı şeklinde oluşan farklı görünüş.

Apre farkı
Kumaşın apresinde görülen matlık, parlaklık veya dolgu farklılığı.

Rakle İzi
Bozuk veya yanlış ayarlanmış raklenin sebep olduğu, basma kumaşlarda görülen beyaz veya renkli olan, dalgalı bant şeklindeki hatadır.

Damla İzi
Buharın yoğunlaşmasından oluşan veya herhangi bir su damlasının meydana getirdiği ve kumaş yüzeyinde mat lekeler hâlinde görülen hatadır.

Leke
Yağ, pas veya boya bulaşmasında meydana gelen hatadır.

Boya hatası (boya abrajı)
Yanlış hazırlanmış reçete veya hatalı boyama sebebiyle kumaş yüzeyinde görülen dalgalı veya farklı renk hatasıdır.

Baskı hatası
Baskı sırasında çeşitli sebeplerle meydana gelen desen kayması veya renk karışması hatasıdır.

Muare Efekti
Atkı ipliğindeki büküm düzgünsüzlüğünden meydana gelen ve atkı yönünde dalgalı bir görüntü oluşturan hatadır.

Gevşek Kenar
Kenar çözgü ipliklerinin gevşek olması veya kenar örgüsünün zemin örgüsüne uymaması sebebi ile kenarlarda potluk oluşmasıdır.

Gergin Kenar
Kenar çözgü ipliklerinin gergin olması veya kenar örgüsünün zemin örgüsüne uymaması sebebi ile kenarların büzüşmesidir.

Cımbar İzi
Dokuma tezgâhındaki cımbarların ayarsız veya arızalı olmalarından dolayı kumaşta cımbar mesafesinde oluşan izler, ezikler veya çok küçük delikler.

Germe Maşa Kaçığı
Germeli kurutma makinesi maşalarının kenarları iyi kavramayıp kaçırması sonucunda kumaş kenarlarının bir şekilde içe doğru daralmasıdır.

Kıvrık Kenar
Hatalı kenar yapısı veya hatalı makine ayarları sebebiyle dokuma kumaş kenarının kendi üzerine kıvrılması, katlanmasıdır.

Bozuk Kenar
Kumaş kenarında çeşitli sebeplerle meydana gelmiş kopuk, yoluk, delik, yırtık ve benzeri hatalardır.

Kalın Kenar Hatası
Kumaş kenarında normalden çok kalın bir iplik demetinin bulunmasıdır.

Kenar İzi
Kumaş kenarındaki bir kıvrıklığın veya katlanmanın sarılmalar sonucunda diğer kumaş katlarına yaptığı iz.

Kenarda Boya Farkı
Silindir ortası ve kenarları arasındaki farklı basınç sonucunda, kenardan birkaç santimlik kısmın, kumaşın orta kısmına göre renk farkı göstermesidir.

Pres Parlaklığı
Apre işlemleri sırasında hatalı basınç uygulanması sonucu kumaşın parlatılmasıdır.

Makas Hatası
Makaslama işlemindeki ayarsızlık sonucu farklı hav boylarının ortaya çıkması veya kumaş bünyesinin zarar görmesidir.

Bakteri Hatası (küf)
Bir süre bekleyen kumaşta oluşan bakteri ve mikroorganizmaların üreyip, kumaşa zarar vermesi sonucu oluşan hatadır.

Mekik Vurması
Mekikli tezgahlarda mekiğin birkaç çözgü veya atkı ipliğini koparması sonucu oluşan hatadır.

Çekik Kenar
Kenarda; bir veya birkaç atkının aşırı gerilmesi sonucu içeri doğru oluşan çekilmedir.

Çift Çözgü
Kopan bir çözgü telinin ucunun, tezgahı durdurmaya vakit bulamadan yanındaki çözgü teline dolanarak onunla aynı hareketi yapmaya başlaması sonucunda oluşan hatadır.

Örme Kumaşlardaki Hatalar Yazımız

Örme Kumaş Hataları

May dönmesinin şematik ve kumaş yüzeyindeki görünümü
Örgü makinelerinde örülen yüzeylerde başta makine, iplik, işçilik kaynaklı olmak üzere değişik nedenlerden kaynaklanan bazı hatalar meydana gelebilmektedir. Kumaş üretiminin öncesinde ve sonrasında yapılacak kontrollerle hataları minimize etmek mümkünse de tamamen ortadan kaldırmak mümkün olamamaktadır. Örme kumaşlarda oluşabilecek bazı hataların sınıflanması ve açıklamalar yazımızda verilmiştir.

A-) İplikten Kaynaklanan Hatalar
İplik abrajı, Uçuntu, Ölü elyaf, Örgüde enine çizgiler, Likra kaçığı, Delik ve patlak, Karışma, İplik kesilmesi, Yabancı madde, Örgü dönmesi (may dönmesi), Likra kaçığı.

B-) Yüzeysel Hatalar
1-) Örmeden kaynaklanan hatalar
İğne izi, May dönmesi (örgü dönmesi), Çekme (Relaksasyon ve keçeleşme çekmesi), Yaylanma -kavislenme, Gevşeklik, Boncuklanma, Sıklık hatası, Gölgeli örme, Kenar kıvrılması, Kumaş kırığı, Gramaj ve Tüylülük.

2-) Terbiyeden kaynaklanan hatalar
a-) Boyadan kaynaklanan hatalar: Boya abrajı, Kanat farkı, Ton farkı, Renk akması, Renk çıkması, Baş-son farkı, Çift yüz efekti, Bronzlaşma (fototropi), Kirlenme, Lekelenme, Halat izleri, Bare, Çizgilik.
b-) Baskıdan kaynaklanan hatalar: Desen hatası, Çizgi oluşumu, Rakle çizgisi, Karga ayağı, Akma, Çift yüz efekti, Keleşlik, Kalıp tıkanması, Kontür belirsizliği, Hareli görünüm, Matlaşma.

C-) Örme makinesinden Kaynaklanan Hatalar
İğne sürtünmeleri ve çarpmaları, Yağ lekesi, Delikler, İlmek düşmeleri, İlmek kaçığı ve iplik kaçığı, İlmeklerin düzgün olmaması, Kelebek, Çift ilmek hatası, Buruşukluk, Kumaş kırılması, Boyuna çizgiler, Duruş izi, Rasgele ilmekler, Örgü dönmesi (may dönmesi), Kazayağı.

Örgü Dönmesi (may dönmesi, may düzgünsüzlüğü)
Örme kumaşlarda bükülme anlamına gelir. Örgü yapısı içerisindeki ilmek sıra ve çizgilerinin birbirine dik olması gerekir. Fakat may dönmesi de denilen ve dengesiz örgü yapılarında görülen örgü dönmesi nedeniyle bu durum bozulabilir. Dikdörtgen şeklinde örülen bir kumaş parçası dönme sonrasında paralel kenar hâline gelebilir. İlmek çubukları ile ilmek sıraları arasındaki açının 90º 'den sapmasına 0 dönme açısı denir ve bu açı 5º 'den büyükse dönme önemli boyuttadır. Örgü dönmesi 2 nedenden ortaya çıkar:

1-) İplikten Kaynaklanan Örgü Dönmesi
İpliğin bükülme eğilimine bağlı olarak örgü dönmesi artar. Bir ipliğin bükülme eğilimini belirlemek için belirli uzunluktaki iplik, iki ucundan tutulur. Bu iki uç birbirine yaklaştırıldığında altta oluşan iplik halkasının kendi üzerine katlanma durumuna bakılır. Kendi üzerine katlanma tur sayısı yüksek ise ipliğin bükülme eğilimi yüksektir ve bu iplikten örülen kumaşta dönme riski yüksektir demektir. Kumaşa yüzünden bakıldığında örme işlemi Z bükümlü iplikle yapılmışsa ilmek çubuklarının sağa; S bükümlü iplikle yapılmışsa sola doğru eğildiği görülür. İpliğin bükülme eğilimi yüksek olsa bile dönme olabilmesi için ilmek yapısı içinde ilmeğin dönebileceği boş alanın olması gerekir. Dolayısıyla buradan, seyrek örgülerde daha fazla dönme olacağı sonucuna varılabilir. İplikten kaynaklanan örgü dönmesini örme işlemi bittikten sonra gidermek mümkün değildir. Örme işlemi öncesinde veya örme sırasında alınabilecek önlemler şöyle sıralanabilir:
- Mümkün olduğunca sık örmek: Bu yöntem kumaş gramajını artırıp fiziksel özelliklerini değiştirdiğinden her zaman uygulanmaz.
- Bükülme eğilimi az olan iplik kullanmak: İpliğin bükülme eğilimi, örme işleminden önce buharla fikse edilerek azaltılabilir. Ancak bu yöntemin kumaşın tutumunu sabitleştirici özelliği vardır.
- Tek kat iplik yerine çift kat iplik kullanmak: Bu amaçla yüksek bükümlü ince iki iplik ters yönünde daha az büküm sayısında katlanır. Bu yöntemle ipliğin bükümü yarı yarıya düşürüldüğü hâlde numarası iki kat artmaktadır. Dolayısıyla kalın giysilerin üretiminde kullanılan bir yöntem olup, ince giysilerin üretimi için oldukça pahalı bir yöntemdir. Çünkü; Çok ince numaralı tek kat iplik gerekmektedir, Fazladan katlama masrafı söz konusudur, İnce iplik için ince lif kullanımı gerekir ki bu da ilave masraftır.
- Bir sıra Z bir sıra S bükümlü iplik kullanmak: Böylece S bükümlü iplik örgüyü sola, Z bükümlü iplik sağa yatırmaya çalışacağı için örgüde dönme olmaz.

2-) Makineden Kaynaklanan Örgü Dönmesi
Çok sistemli örme makinelerinde görülen bir dönme türüdür. Örneğin 84 sistemli bir örme makinesinde 1. sistem 1. sırayı örerken, hemen yanındaki bir sistem 85. sırayı örer ve kumaş aşağıya dönük olarak çekilir. Giderilme çareleri: Daha az sistemli makine kullanmak, Makinenin dönüş yönüne göre uygun büküm yönünde iplik kullanılmalıdır, Örme işleminden sonra terbiye işlemlerini açık en olarak yapmak ve dönüklüğü giderecek sistemler kullanmak.

Örgüde Enine Çizgiler
Bir örme kumaşta görülen enine çizgi ve bantların nedeni iplik düzgünsüzlüğü veya örme makinesi ayarsızlığı olabilir. Bu hata her biri bir sıra oluşturan sistemlerin ayarlarının farklı olmasından kaynaklanabilir. Çünkü ayar farklılığı birbirinden farlı sıraların oluşmasına neden olacaktır. Bir kumaş üzerindeki çizgi veya bantların nedenini anlamak için, farklı bantlara ait sıralar sökülerek ilmek uzunlukları ölçülür. İlmek uzunlukları arasında fark varsa hata örme makinesinden, yoksa iplikten kaynaklanmaktadır sonucuna varılabilir.

İplik Hatalarından Kaynaklanan Enine Çizgiler ve Bantlar
Farklı büküm ve numaradaki ipliklerin boya alma miktarları da farklı olacağından, iplikten kaynaklanan hatalar boyamadan sonra belirginleşir. Tüm bu hataların giderilmesi için iyi kaliteli iplik kullanılması gerekmektedir.

Örgüde Boyuna Çizgiler
Örme kumaşlarda görülen boyuna çizgilerin büyük bölümünün nedeni, iğne hatalarıdır. Çünkü makinede çalışan iğne çeşitli kuvvetlerin etkisi altındadır ve zamanla bozulup kırılabilir. Bunun sonucunda kumaşta çeşitli hatalar ortaya çıkar. Bu hataları gidermek için iğne ve platinlerin değiştirilmesi gerekir. Ancak bozuk iğnenin yerine hiç kullanılmamış bir iğnenin takılması da yeni bir hata kaynağıdır. Çünkü uzun süre çalışan iğnelerde zamanla yüzey aşınması meydana gelir. Yeni takılan bir iğnenin ilmekleri ile aşınmış iğnenin ilmekleri farklı büyüklüklerde olacaktır. Bu nedenle belli bir çalışma süresi sonunde makinedeki tüm iğneler değiştirilmeli ve kırılan iğnenin yerine diğer iğneler gibi biraz kullanılmış olanı yerleştirilmelidir.

Kazayağı Hatası
Örgü iğnesinin dili yamulur veya sıkışırsa, kancası deforme olursa meydana gelen bir hatadır. İlmek oluşumu sağlıklı değildir. Kumaş yüzeyine bakılınca bu ilmekler diğer ilmeklerden farklı olarak gözükürler.

Yüzeyde Delik
Ayarsız parçalar yüzünden oluşur. Ayar mesafeleri, eskimiş iğneler, mukavemetsiz iplikler delik hatasına neden olan faktörlerin önde gelenleridir.

Patlak
Delik boyunun büyüklüğü 1 cm'yi aşınca patlak ismi almaktadır. Kumaştaki fire miktarı artar.

İplik Abrajı
Abrajlı ipliklerin örülmesi ile oluşur. Harmanlanması veya çekilmesinde problem olan ipliklerdir. Elyaf, ipliğin içinde homojen değildir. Çoğu farklı iplik hatası da abraj hatası olarak adlandırılmaktadır. İmalatçısı ve/veya lotu farklı ipliklerin örgüde aynı anda kullanılması sonucunda da abraj oluşur. Boya alma miktarları farklı olan malzemeler ne kadar koyu renge boyanırlarsa renk değişimleri o kadar farklı ve abraj da o kadar belirgin olacaktır.

Yabancı Madde
İpliğe, kumaşa karışmış olan istenmeyen malzemelerdir. İplikteki jüt, sentetik parçacıklar, ortamdan örgüye giren yağlı pamuk parçaları, renkli elyaf uçuntuları en bilinenleridir. Daha çok açık renk kumaş boyamaları sonucu belirginleşirler. Sentetik ve renksiz yabancı maddeler koyu renklerde boyamalarda ortaya çıkar.

Ölü Elyaf
Pamuk iplikçiliğinde sürekli karşılaşılan bir problem neticesidir. İplikteki ölmüş veya olgunlaşmış liflerin, boya alamamaları sebebiyle boyanmış kumaş yüzyinde ham hâlde görünür olmalarıdır. Koyu renk boyamalarda daha belirginleşirler.

Likra Kaçığı
Likra, yerleşmiş adıyla bilinen elastik ipliğin kopması veya örgüye uygun şekilde girmemesi ile oluşur. Kumaşta enine ize sebep olur.

Desen Hatası
Desenlendirilmiş veya renklendirilmiş yüzeylerde oluşan renk, malzeme, şekil ve boyut hatalarıdır. İplik, makine ayarı, işçilik gibi sebeplerle oluşabilir.

Gerginlik Hatası
Makinenin örgü sıklık ayarlarının farklılığı, mekiklerinin ayarsızlığı, iplik besleme sisteminin düzgün çalışmaması gibi nedenlerle oluşur. Kumaşta enine çizgiler oluşturur.

Yağ Lekesi
İğne ve platin yataklarından ya da patlak, boşluklu parçalardan kumaşa bulaşan örgü yağlarının sebep olduğu hatalardır. Özellikle damlalar hâlinde makineden akan kullanılmış yağlar kalıcı lekelere sebep olmaktadır.

Kumaş Kırığı, Kumaş Kırılması Hatası
Kumaşın uzun süre boya makinesi içinde veya uzun süre yaş bırakılmasından oluşan hatadır. Kumaşın topa gergin ve düzgün sarılmaması yüzünden buruşması ile oluşur. Bozuk sarımla bekletilen kumaşlarda bekleme süresi ve depolama şekline bağlı olarak bu kırıklar düzeltilemez hâle gelebilir. Unutmamak gerekir ki, düzgün sarımlı olsa bile kırılmaya müsait örgü kumaşların (elastik iplikler gibi) iki kenarlarındaki katlanma kırık hatasına yol açar.

Sıklık Hatası
İstenilenden farklı sıklıkta (gramaj, may sayısı, iplik uzunluğu) örülen kumaşlar da hatalı kumaşlardır.

Çekme Hatası
Örme işlemi sırasında uygulanan gerilmeler ortadan kaktığında, örgünün relakse hâle geçmeye çalışması ile kumaşta şekil değiştirme meydana gelir. Bu genelde çekme şeklinde olur ve iki gruba ayrılır:
- Relaksasyon çekmesi: Bütün örme mamüllerde görülen bu çekme, kumaş tamamen relakse olup üzerindeki gerilmelerden kurtulduktan sonra meydana gelen boyut değişimidir. Örgü mamül terbiye işlemleri sırasında fazla gerilmemeli, rahat ve serbest olarak işlenmelidir. Örme işlemi sırasında kumaş fazla gerilmemeli, mümkünse presser-foot (baskı ayağı) mekanizması kullanılmalıdır. Çok sık ve gevşek örgülerden kaçınıp, normal sıklıkta bir örgü örülmelidir.
- Keçeleşme çekmesi: Sadece yün ipliğinden örülen yüzeylerde görülür. Önlemek için; Çeşitli yöntemlerle lif üzerindeki pulcuklar yok edilmelidir. % 100 yün kullanmaktan kaçınılmalıdır. Kumaşın yıkanması sırasında fazla sıcak ve hareketli ortamdan kaçınılmalıdır.

Kenar Kıvrılması
Dengesiz örgülü yapılarda, kumaş yanları ile alt ve üst kenarlarında görülen kıvrılmalardır. Önlemek mümkün değildir. Ancak konfeksiyon işlemi sırasında çalışmayı kolaylaştırmak için şu yöntemler önerilebilir:
- Terbiye işlemi sırasında kumaş kenarlarına yapışkan madde uygulamak.
- Kumaş kenarlarına yapışkan kâğıt yapıştırmak.
- Kenarlara kıvrılmayı önleyici sprey uygulamak.
- İğneli serim masası kullanmak.

İğne İzi
İğne ağzının yamulması veya açılmasından dolayı örme kumaşta oluşan hatalardır.

İğne Sürtünmeleri ve Çarpmaları
Makinenin ayarsız olmasından ön ve arka plakadaki iğnelerin çarpışmasından örme kumaşta oluşan hatadır.

İlmek Düşmeleri
İpliğin kopmasından dolayı parçanın düşmesi.

İlmek Kaçığı, İplik Kaçığı
Örme makinesinin öne arkaya transferi sırasındaki iğnenin bozukluğundan kaynaklanır.

Buruşukluk
Makinenin örme esnasında merdanenin tam çekmemesinden dolayı düzgün yüzey oluşmaz.

Kelebek Hatası
İğne dilinin bozuk olmasından dolayı oluşur.

Boncuklanma Hatası (Neps)
Kumaş içindeki liflerin sürtünmeden dolayı kumaş yüzeyine çıkarak toplanması.

Gramaj Hatası
Kumaş tedarikçisinin müşterinin istediği kumaşı, metrekarenin 1/10'unun ağırlığı kadar üretmemesidir.

Tüylülük
Kumaş içindeki liflerin sürtünmeden dolayı dışarı çıkmasından çıkan hatadır. Bu hata iplik bükümünün yetersiz olmasından kaynaklanmaktadır.

Yaylanma - Kavislenme
Kumaşın düzgün verilmemesinden dolayı ramdan veya sanfordan kumaşın kaymış şekilde çıkması. Buna sans da denilebilir.

Uçuntu
İplik örmeye alındıktan sonra ortamdaki yabancı maddelerin havada uçup ipliğin arasına girmesinden oluşan bir hatadır.

İlmeklerin Düzgünsüzlüğü
Makinedeki ayarsızlıktan ilmeklerin düzenli görünmemesinden kaynaklanan bir hata türüdür.

Duruş İzi
Kumaşın ütülenme esnasında makinenin durup kalkmasından oluşan parlamalardır.

Kontur Belirsizliği
Baskılı kumaşlarda renkli olan hattın ara ara belirsiz görünmesidir.

Matlaşma
Fikse ile ilgili bir sorundur. Kumaşın bir tarafına ısının daha fazla geçmesidir.

Hareli Görünüm
Kumaş yüzeyinde öbek öbek açıklı koyulu bulutlanmalardır.
Kumaşta Boyama Hataları
Halat İzleri
Ekstrafor gibi aksesuar ve yardımcı malzemelerin birbirine sıkı bağlandığı yerlerde boyanın tam nüfuz etmemesinden kaynaklanır.

Kirlenme
Boyadan çıktıktan sonra kumaşın taşıma esnasında kirlenmesidir.

Lekelenme
Boya kalıntılarından kumaşa bulaşan izlerdir.

Kanat Farkı
Kumaşın her iki kenarında renk farkının olmasıdır.

Renk Akması
Kimyasalın düzgün verilmemesinden dolayı renkli olan bir örme kumaştan beyaz veya açık renkli olan kumaşa rengin geçmesidir.

Baş ile Son Farkı
Top kumaştaki boyaya ilk giren kısım ile son giren kısım arasındaki renk farkıdır.

Çift Yüz Efekti
Kumaş tedarikçisinin, yumuşaklığın verilmesi için fırça ile kumaşın bir yüzünü istenen şekilde tüylendirme oluşturmamasından kaynaklanan hatadır.

Bronzlaşma (fototropi) Hatası
Koyu renk kumaşların ışığa maruz kalan kısımlarındaki renk değişimidir. Bu kumaşların eski durumlarına dönmesi için karanlık yerde saklanır.

Kalıp Tıkanması
Baskılı kumaşlarda devamlı ve simetrik olarak kumaş yüzeyinin boş kalması veya zeminin görünmesidir. Bu durum kalıpların temizlenmesine kadar devam eder.

Dokuma Kumaş Hataları Yazımız

Haftalık En Çok Okunanlar