Tekstil ve Moda Sitesi

Akrilik Nedir

Tanımı ve Özellikleri

Denim

Her Zaman Moda

Polyester Nedir

Yapayın Doğallığı

Jakarlı Dokuma Kumaşlar

Jakarlı Dokuma Kumaş
Dokuma kumaşlarda çözgü; ikiden çok ipliğin, çözgü makinelerinde istenilen kumaş özelliğine göre hazırlanıp leventlere sarılması ve bu leventin dokuma makinesine yerleştirilip, leventteki ipliklerin istenilen kumaş özelliğine göre belli bir sıra ile gücü tellerinden ve taraktan geçirilerek hazırlandıktan sonra, en asgari bir atkı ipliğinin atkı atma sistemleri (mekikçikli, rapier-kancalı, hava jetli, su jetli vs.) ile çözgü ipliğinin arasından dolu veya boş olarak geçmesiyle basit dokuma oluşturulur. 

Jakarlı dokuma makinesi çalışma sistemi temel olarak normal dokuma makinesi ile aynıdır. Normal dokuma makinelerine ilave olarak jakar makinesi adapte edilir. Gücüler dizim diye adlandırılan yüksek mukavemetli teknik özelliklere sahip ipliklerle jakar makinesinden dokuma makinesine kadar indirilir ve makinelerin birleşmesi sağlanır. 

Joseph Marie Jacquard, isimli bir Fransız buluşcu bu klasik tezgahı makineleştirdiğinden bu makinelere onun adıyla Jakar tezgahı denir. Jakar dokuma tezgahlarında, çözgü tellerini kaldırmak ve aralarından renkli iplikleri geçirme işi otomatik olarak yapılmakta ve bu sayede en karışık nakışlı kumaşlar bile kolayca dokunabilmektedir.

Jakarlı dokuma makineleri, en ince ipeklilerden, en kompleks teknik kumaşlara ve en özgün dekoratif kumaşlara kadar üretimin her alanında kullanılmaktadır. Jakar makinesi, ipliklerin kumaşı oluşturma esnasında kumaş yüzeyine desen vermektedir. Jakarlı desenli dokuma kumaşlar, dış giyim, iç giyim ve ev tekstil ürünlerinde kullanılmaktadır. Jakarlı dokuma makinelerinde, atkı ve çözgüde çeşitli renklerde iplikler kullanılarak rengârenk tablo gibi kumaşlar, farklı teknik özelliklere sahip iplikler ve örgü teknikleri kullanılarak 3 boyutlu, kabartma, çökertme kumaşlar yapılmaktadır. Bu kumaşlar perde, ev tekstilleri, gelinlik elbise kumaşları vb. süslü ve nakış içeren çeşitli tekstil ürünlerinde kullanılır.

Dokuma Kumaşların Genel Özellikleri

Bezayağı Dokuma Örgü Yapısı
En az iki iplik sisteminin birbirleriyle belli bir düzen içinde ve dik açı oluşturarak bağlantı yapmalarıyla üretilen tekstil ürünlerine dokuma yüzeyler denir. 

- Dokuma kumaşlar çözgü ve atkı ipliklerini, dik açılarda birleştiren basit ya da kompleks yapılı dokuma makinelerinde üretilir. 
- Atkı ve çözgü sıklıkları çok değişken olabilir; Vual: 44 iplik, Poplin: 100 iplik. 
- Her iklim koşuluna uygun kumaş üretilebilir. 
- Yüzey yapısı açık, seyrek veya gözeneksiz olabilir. Tülbent, montluk, pantolonluk. 
- Çok hafif olabilecekleri gibi, çok ağır da olabilirler: 50-60 g/m² Vual, 25000-30000 g/m² halı gibi 
- Stabillerdir, esnemeleri örmeye kıyasla yok denecek kadar azdır. 
- Çekmeleri dokuma örgüsüne bağlı olarak değişir; ancak örmeye göre düşük miktardadır. İplik sıklıkları önemlidir. 
- Tutum özellikleri; iplik cinsine, iplik sıklığına ve uygulanan bitim işlemlerine göre değişir, diğer tekstil yüzeylerine göre serttir. 
- İplikler arasındaki mesafe az olduğu için sağlamdır. 
- Her çeşit elyaftan pek çok çeşit dokuma türü yapılabilir. 
- Örgü çeşidi değiştirilerek farklı desenlendirme ile sınırsız türde kumaşlar oluşturulabilir. 
- Elastik iplikler kullanılmadığında esneklik çok azdır ve en az esneme çözgü yönünde, en çok esneme ise 45 derece açılık kısımdadır. 
- Buruşma eğilimleri genelde yüksektir. Buna karşılık ütü tutma özellikleri yüksektir. 
- Stabiliteleri nedeni ile konfeksiyonda daha kolay kesim ve dikim özellikleri gösterirler. 
- İplik sistemlerinin sayısı: çözgü iplik sistemi ve atkı iplik sistemi olmak üzere ikidir. 
 - Elastikiyet ve esneklik: Verev yönde elastikiyet ve esneklik vardır. Atkı ipliği yönünde az; çözgü ipliği yönünde ise hemen hemen hiç yoktur. 
- Nem çekme özelliği: Dokuma kumaşlar örgü yüzeyli kumaşlara oranla daha az nem çekerler.

İlmek Nedir

İlmeklerin birbiri ile bağlanması sonucu örgü yüzeyler ortaya çıkar
İlmek ya da Fiyonk: Örme iğnelerinin ipliklere oluşturduğu özel ters U şekilli iplik halkalarından meydana gelen form yapıya ilmek adı verilir. Bu form yapı fiyonk olarak da ifade edilmektedir. Bir ilmek baş, gövde ve ayak (bacak) olarak üç kısımdan meydana gelir. İlmeklerin birbiri ile bağlantı yapması ayak ve baş kısımlarının kesişme noktalarında üste veya alt alta olma pozisyonu ile sağlanır. İlmeklerin bağlantı yapması ilmek başı veya gövdesinin üste olması şeklinde gerçekleşir. İlmek bağlantısı oluşması için ilmeğin, bir diğer ilmek ile bağlantı yapması gerekir. 

İlmek iğnenin tam hareketi ile oluşan örme kumaşın temel yüzey yapı elemanıdır. İlmeğin temel yüzey yapı elemanı olmasının nedeni, ilmeğin tüm örme kumaş yüzeyini tek olarak oluşturabilme özelliğidir. Diğer örgü elemanlarının tek başına örme kumaş yüzeyi oluşturabilmesi mümkün değildir. Bundan dolayı örme yüzey oluşumunda askı ve atlama elemanı ancak ilmekle birlikte kullanılır. İpliğin ilmek ile yüzey oluşturması örme kumaşların esnekliğinde temel faktördür. Sadece ilmekten oluşan örme kumaşlar, enine ve boyuna esnekliği homojen yapıdadır.

Örme Kumaşların Genel Özellikleri

Atkılı ve Çözgülü Örme Yapıları Şeması
Örücü elemanlar (iğne) vasıtasıyla ilmek şekli verilen ipliğin, kendinden önceki ve sonraki ilmekler ile bağlanması sonucu oluşturulan yüzeylere örme kumaş denir. 

Örme kumaşların genel özellikleri aşağıda verilmiştir. 

- Elastikiyet ve esneklik: Her yöne esnemeye uygun ve elastiktir. 
- Nem çekme özelliği: Örme yüzeyler iplik bağlantılı yüzeylerden, dokumalardan ve kolon dokumalardan daha fazla nem çekerler. 
- Yüzey yapısı açık, seyrek veya sıkı olabilir. 
- Dokuma yüzeylere göre daha hafif olabilmektedir. 
- Stabil değiller. 
- Çekmeleri, kullanılan ipliğin lif cinsine, terbiye şekline göre değişmektedir. Ancak dokuma yüzeylere göre çekmeleri yüksektir. 
- Diğer tekstil yüzeylerine göre yumuşaktırlar. 
- Buruşma eğilimleri örgü sıklığına, kullanılan ipliğin lif cinsine ve terbiye işlemlerine göre değişir. 

Dokuma Kumaş Hataları

Atkı ipliği kopması hatası
Kumaş üzerinde; iplik, makine aksamları, işçilik, yabancı madde ve çalışma şartları nedeniyle ortaya çıkan ve gözle de görülebilen, kumaşın görünüşünü bozan ve kalitesini düşüren unsurların tamamına hata denir. Dokuma kumaşlarda; iplikten, dokuma hazırlık aşamasından, dokuma sırasında, dokunan kumaşların boyanması ve apre işlemlerinden veya depolama koşullarından kaynaklanan çeşitli hatalar olabilir. 

Dokuma kumaşlarda oluşabilecek bazı hataların sınıflandırılması ve tanımları yazımızda verilmiştir.

A-) Dokuma Makinesinden Kaynaklanan Hatalar
Cımbar izi, Ayak kaçığı, Duruş izleri, Kopuk bozuk veya yırtık kenar, Patlak veya delik.

B-) Terbiye Hataları
1. Boya hataları: Baş ve son arasında fark, Boya abrajı, Kanat farkı, Ton farkı, Renk akması, Kirlenme ve Kırık izi.
2. Baskı hataları: Kontür netliği, Desen Kayması, Zayıf noktalar, Renklerin kirlenmesi, Boya akması ve Rakle çizgisi hatası.
3. Apre hataları: Atkı eğriliği, Matlaşma, Blanket izi, Mukavemet kaybı ve Muare efekti.

C-) Dokuma Hazırlık Hataları
Bağlantı noktası hatası, Tahar desen ve rapor hatası, Band izleri, Tarak izleri ve Balıklı iplik hatası.

D-) Yüzey Yapımındaki Hatalar
1-) Çözgü yönündeki hatalar
Çözgü kaçığı, Çözgü ipliği abrajı, Gevşek çözgü ipliği, Yuva, Gergin çözgü ipliği, Kirli ve yağlı çözgü, İnce ve kalın çözgü, Çözgüde iplik düzgünsüzlüğü, Karışık çözgü, Çözgüde yabancı elyaf (iplik).
2-) Atkı yönündeki hatalar
Atkı ipliği kopması, Atkı şekilsizliği (bozukluğu), Atkı ilmeği (atkı kabarağı, şanturk, bukle), Atkı atlaması (atlak), Atkı patlaması, Atkı kolonu (atkı bandı), Kalın-ince atkı, Kirli yağlı atkı, Tutuk atkı, Yüzen atkı, Gevşek atkı ipliği, Gergin atkı ipliği, Atkıda iplik düzgünsüzlüğü ve Karışık atkı.

Dokuma Kumaşta Meydana Gelen Hatalarını Kısaca Açıklarsak:

Kalın Çözgü
Kumaşta normalden kalın çözgü telinin bulunmasıdır.

İnce Çözgü
Kumaşta normalden ince çözgü ipliğinin bulunmasıdır.

Çözgüde İplik Düzgünsüzlüğü
Bir çözgü ipliğinde veya çözgü iplikleri arasında düzgünlük farkından ileri gelen hatadır (büküm dâhil).

Gevşek Çözgü İpliği
Yeteri gerginlikte olmayan bir veya birkaç çözgü telidir.

Karışık Çözgü
Çözgüye büküm, iplik numarası, kat veya menşei farkı gibi normalden farklı yapıda veya değişik renkte çözgü ipliği karışmasıdır.

Çözgü Kaçığı (çözgü kopuğu)
Çözgü ipliği kopmasından meydana gelen hatadır.

Tarak İzi
Tarak dişi aralıklarındaki eşitsizlikten veya dişlerdeki eğriliklerden doğan sürekli çözgü aralıklarıdır.

Çözgü İpliği Abrajı
Çözgü ipliğinin boyanması sırasında boyama hatası veya elyaftaki boya ile birleşebilme yeteneğinin farklılığından, çözgü doğrultusunda görünen boyanma farkıdır.

Kirli-Yağlı Çözgü
Çözgü ipliğindeki kir ve yağ lekeleridir.

Çözgüde Yabancı Elyaf (iplik)
Çözgü ipliğine, iplik eldesi veya dokuması sırasında, dışarıdan karşan yabancı elyaf (iplik).

Tahar, Desen ve Rapor Hataları
Gücüden veya taraktan yanlış geçirilen bir veya birkaç çözgü ipliğinin meydana getirdiği hatadır.

Kalın Atkı
Kumaşta normalden kalın atkı telinin bulunmasıdır.

İnce Atkı
Kumaşta normalden ince atkı telinin bulunmasıdır.
Gevşek atkı ipliği hatası
Gevşek Atkı İpliği
Yeterli gerginlikte atılamayan bir veya birkaç atkı ipliğidir.

Gergin Atkı İpliği
Bir veya birkaç atkı ipliğinin normalden gergin olmasıdır.

Atkıda İplik Düzgünsüzlüğü
Atkı ipliğindeki düzgünsüzlüklerden meydana gelen hatadır.

Karışık Atkı
Atkıda büküm, iplik numarası, kat ve menşei farkı gibi normalden farklı yapıda veya değişik renkte atkı ipliği karışmasıdır.

Atkı Kaçığı (atkı kopuğu, ayak kaçığı)
Bir veya birkaç atkı ipliğinin kopmasından meydana gelen kumaş enindeki hata.

Yarım Atkı Kaçığı (yarım atkı kopuğu, yarım ayak kaçığı)
Atkı ipliğinin ağızlık içinde kopmasından dolayı kumaş eninin bir kısmında eksik kalan atkı ipliği hatasıdır.

Çift Atkı
Ağızlıktan çift atkı ipliğinin geçmesinden meydana gelir.

Atkı Aralığı (ara)
Atkı ipliğinin ağızlığa normal olarak oturtulmaması sebebiyle kumaş enince veya bir kısmında meydana gelen aralıktır.

Sık - Seyrek Atkı
Kumaştaki atkı sıklığı farklarından meydana gelen hatadır, bantlar şeklinde görülür. Çözgü salma sistemleri veya kumaş sarma tertibatlarındaki bir hatadan dolayı oluşur.

Atkı Kolonu (atkı bandı)
Atkı ipliğinin kendi içindeki büküm, numara, harman, renk düzgünsüzlükleri veya atkıdaki hafif sıklık farkları sonucu meydana gelen ve kumaş eni doğrultusunda bantlar şeklinde görülen hatadır.

Sökülmüş Atkı İzi
Sökülüp yeniden atılan birkaç atkı ipliğinin bıraktığı izdir.

Ezik Atkı İpliği
Mekik tarafından yuvada ezilip, özürlenen atkı ipliklerinin izleridir.

Kirli - Yağlı Atkı
Atkı ipliğindeki kir ve yağ lekeleridir.

Atkıda Yabancı Elyaf (iplik)
Atkı ipliğine; iplik elde ederken ve dokunması sırasında dışarıdan karışan yabancı elyafdır.

Atkı İlmeği (atkı kabarağı, şantuk, bukle)
İplikteki fazla bükümden veya eksik frenleme düzenindeki arıza yüzünden atkı ipliğinin kendi üzerinde kıvrılarak ufak ilmekler yapmasıdır.

Atkı Atlaması (atlak)
Bir aralık boyunca bir veya birkaç atkı ipliğinin kısa veya uzun bağlantı yapmadan çözgü ipliği üzerinden atlamasıdır.

Tutuk Atkı
Çözgü ipliğindeki bir düğüm tarafından kısa bir aralık boyunca tutulan atkı ipliğinin meydana getirdiği hatadır.

Atkı Şekilsizliği (bozukluğu)
Çözgü ipliğindeki gerginlik veya haşıl alma farkından ötürü birbirine yakın atkılarda kısa ve elips şeklinde oluşan şekil değiştirme hatasıdır. Atkısı kalın olan kumaşlarda daha belirgin görülür.

Kenarda Çift Atkı (kenarda fazla atkı, dalma)
Kumaş kenarındaki fazla atkı ipliğinin kesilmemesinden dolayı normal atkı ipliği ile beraber ağızlığa giren ek ipliğin kumaş eninin bir kısmı boyunca meydana getirdiği hatadır.

Atkı Toplanması (yığma)
Atkı yönünde bir iplik yığınının ağızlık içine girip normal kumaş örgüsünde dokunmasıdır.

Atkıda Desen Hatası (kasa)
Atkı renk raporundan farklı renk ve değişik sayıda atkı atılması hatasıdır.

Atkı İpliği Abrajı
Atkı ipliğinin boyanması sırasında boyama hatası veya elyaftaki boya ile birleşebilme yeteneğinin farklılığından, atkı doğrultusunda görünen boyama farkıdır.

Atkı Eğriliği (çarpıklığı)
Dokumadan veya terbiyeden ileri gelen ve düzeltilmemiş eğik ve çarpık görünüşlü atkı hatasıdır.

Balık (fitil, palamut)
Atkı ve çözgüde bükümsüz iplik olan yer (tek kat iplik için). Ayrıca dokuma sırasında etraftan uçuşan elyaf topluluğunun ağızlık içine girerek normal kumaş örgüsünde dokunmasıdır.
Dokuma yüzeyde düğüm hatası
Düğüm
Atkı ve çözgüde kopuk olduktan sonra büyük ve şekilsiz, hatalı düğüm atılmasından dolayı oluşan hatadır.

Ayak Düşüğü
Çerçevenin kalkmayarak kumaşın örgü bozukluğu şeklinde meydana getirdiği kumaş eninde oluşan hataya denir.

Yarım Ayak Düşüğü
Ağızlığın açık kaldığı sürede çerçevenin önce kalkıp sonra hemen düştüğü hatadır. Armür içindeki çerçeveyi kaldıran tırnağın ucunun kırık olmasından meydana gelir.

Dalgalı Yüzey
Çözgüde veya atkıda farklı gerginlikteki ilmeklerden dolayı, fazla gerilmelerin veya fazla büzülmelerin kumaş yüzeyine verdiği dalgalı görünüş. Böyle bir kumaş düz bir yere yayıldığında, bu yüzeye tam olarak serilmez, bombeler ve çukurlar görülür.

Havlı Yüzey
Yeteri kadar haşıllanmamış çözgü ipliğinden veya dokuma ve apredeki işlem safhalarındaki sürtünmelerden dolayı kumaş yüzeyinin kısmen veya tamamen havlı görünüş almasıdır.

Nope
Kumaş yüzeyinde görülen küçük elyaf kümecikleridir.

Çöpel
Kumaş yüzeyinde görülen bitkisel artıkların meydana getirdiği hata.

Sürtünme İzi (ezik)
Dokuma veya apredeki işle safhalarında sürtünmeden veya ezilmeden dolayı çözgü bandı atkı bandı şeklindeki veya belli bir bölgede görülen farklılıktır.

Haşıl Fazlalığı
Çözgüdeki haşıl fazlalığının kumaş yüzeyinde sebep olduğu farklı görüntüdür.

Yüzey Düzgünsüzlüğü
İplikten, dokumadan veya terbiyeden kaynaklanan işlem farklılıklarının kumaş yüzeyinde meydana getirdiği hatadır.

Çözgüyolu
Boya alma farklılığı olan çözgü ipliklerinin veya çözerken belli bir bölgede gerginliğin fazla olmasının veya çözgüdeki sıklık farklılıklarının çözgü boyunca bant veya yollar hâlinde görülen farklı renk hatalarıdır. Genelde boyamadan sonra ortaya çıkar.

Kirli Uç
Kumaşın uç kısımlarının kirlenmesidir.

Patlak, Delik ve Yırtık
Dokuma veya apre işlemleri sırasında veya taşıma sırasında kumaşta meydana gelen patlak, delik ve yırtıklardır.

Kırışık İzi (kırık)
Terbiye işlemleri sırasında olmuş veya bitimde giderilmemiş katlanma, kırışma ve buruşma izleridir.

Kafes
Bir veya birkaç çözgü ipliğinin bir veya birkaç atkı ipliği ile bağlantı yapmamasından ileri gelen yüzey hatasıdır.

Boş çözgü (desen hatası, çerçeve hatası)
Bir veya birkaç çerçevenin düşmesi sonucunda bir veya birkaç atkı ipliği süresince çözgü tellerinin boşta kalmasından meydana gelen hata. Armürdeki bir arızadan veya karton kaymasından oluşur.

Aprede Dikiş İzi
Uç uca eklenen topbaşı ve topsonu dikişlerinin basınç altında, üst ve alt tabakadaki kumaş üzerine çıkardığı iz.

Apre İzi
Apre işlemleri sırasında bir makinenin zamansız durması sonucunda kumaşta atkı bandı şeklinde oluşan farklı görünüş.

Apre farkı
Kumaşın apresinde görülen matlık, parlaklık veya dolgu farklılığı.

Rakle İzi
Bozuk veya yanlış ayarlanmış raklenin sebep olduğu, basma kumaşlarda görülen beyaz veya renkli olan, dalgalı bant şeklindeki hatadır.

Damla İzi
Buharın yoğunlaşmasından oluşan veya herhangi bir su damlasının meydana getirdiği ve kumaş yüzeyinde mat lekeler hâlinde görülen hatadır.

Leke
Yağ, pas veya boya bulaşmasında meydana gelen hatadır.

Boya hatası (boya abrajı)
Yanlış hazırlanmış reçete veya hatalı boyama sebebiyle kumaş yüzeyinde görülen dalgalı veya farklı renk hatasıdır.

Baskı hatası
Baskı sırasında çeşitli sebeplerle meydana gelen desen kayması veya renk karışması hatasıdır.

Muare Efekti
Atkı ipliğindeki büküm düzgünsüzlüğünden meydana gelen ve atkı yönünde dalgalı bir görüntü oluşturan hatadır.

Gevşek Kenar
Kenar çözgü ipliklerinin gevşek olması veya kenar örgüsünün zemin örgüsüne uymaması sebebi ile kenarlarda potluk oluşmasıdır.

Gergin Kenar
Kenar çözgü ipliklerinin gergin olması veya kenar örgüsünün zemin örgüsüne uymaması sebebi ile kenarların büzüşmesidir.

Cımbar İzi
Dokuma tezgâhındaki cımbarların ayarsız veya arızalı olmalarından dolayı kumaşta cımbar mesafesinde oluşan izler, ezikler veya çok küçük delikler.

Germe Maşa Kaçığı
Germeli kurutma makinesi maşalarının kenarları iyi kavramayıp kaçırması sonucunda kumaş kenarlarının bir şekilde içe doğru daralmasıdır.

Kıvrık Kenar
Hatalı kenar yapısı veya hatalı makine ayarları sebebiyle dokuma kumaş kenarının kendi üzerine kıvrılması, katlanmasıdır.

Bozuk Kenar
Kumaş kenarında çeşitli sebeplerle meydana gelmiş kopuk, yoluk, delik, yırtık ve benzeri hatalardır.

Kalın Kenar Hatası
Kumaş kenarında normalden çok kalın bir iplik demetinin bulunmasıdır.

Kenar İzi
Kumaş kenarındaki bir kıvrıklığın veya katlanmanın sarılmalar sonucunda diğer kumaş katlarına yaptığı iz.

Kenarda Boya Farkı
Silindir ortası ve kenarları arasındaki farklı basınç sonucunda, kenardan birkaç santimlik kısmın, kumaşın orta kısmına göre renk farkı göstermesidir.

Pres Parlaklığı
Apre işlemleri sırasında hatalı basınç uygulanması sonucu kumaşın parlatılmasıdır.

Makas Hatası
Makaslama işlemindeki ayarsızlık sonucu farklı hav boylarının ortaya çıkması veya kumaş bünyesinin zarar görmesidir.

Bakteri Hatası (küf)
Bir süre bekleyen kumaşta oluşan bakteri ve mikroorganizmaların üreyip, kumaşa zarar vermesi sonucu oluşan hatadır.

Mekik Vurması
Mekikli tezgahlarda mekiğin birkaç çözgü veya atkı ipliğini koparması sonucu oluşan hatadır.

Çekik Kenar
Kenarda; bir veya birkaç atkının aşırı gerilmesi sonucu içeri doğru oluşan çekilmedir.

Çift Çözgü
Kopan bir çözgü telinin ucunun, tezgahı durdurmaya vakit bulamadan yanındaki çözgü teline dolanarak onunla aynı hareketi yapmaya başlaması sonucunda oluşan hatadır.

Örme Kumaşlardaki Hatalar Yazımız

Haftalık En Çok Okunanlar